Een carte blanche door Paul de Groeve, copywriter, storyteller, lid van de selectiecommissie Press Cartoon Belgium

paul@personalcopy.be

2025. Kon het nog surrealistischer? Van Jeff Bezos die Venetië in beslag nam voor zijn extravagante bruiloft in een tijd van groeiende onvrede over ongelijkheid, tot het spektakel van Donald Trump die terugkeerde voor een tweede termijn. Minder surrealistisch waren het geweld van Israël tegen de Palestijnen in Gaza, de verankering van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, de bedreiging van AI voor de menselijke creativiteit en de terugkeer van extreemrechts in Europa en de VS. En nog veel minder surrealistisch was het nieuws over… de cartoonisten zelf.

Nooit gedacht dat een cartoonist een bron van inspiratie zou worden. En toch. In januari 2025 neemt Ann Telnaes van The Washington Post zelf ontslag. Telnaes zei onmiskenbaar dat de krant de cartoon specifiek had afgewezen vanwege de personen die erin werden bespot. « Voor alle duidelijkheid », schreef ze, « er zijn gevallen geweest waarin schetsen zijn afgewezen of herzieningen zijn gevraagd, maar nooit vanwege het standpunt dat inherent is aan het commentaar in de cartoon. Dat is een gamechanger … en gevaarlijk voor een vrije pers. »
De cartoon in kwestie, een voorbereidende schets, toonde Altman, Zuckerberg, Soon-Shiong en Bezos (aan wie Telnaes’ werkgevers bij de Post uiteindelijk rapporteren) die plichtsgetrouw zakken met geld naar een torenhoog standbeeld van de nieuwe president hieven; aan zijn voeten ligt Mickey Mouse uitgestrekt in aanbidding.

De vraag hoe cartoonisten iets scherpzinnigers kunnen zeggen in een mediaomgeving die niet bereid is om zich te richten op belangrijke waarheden, zal volgens Ann Telnaes alleen maar moeilijker worden. « Ik denk dat de situatie nu gevaarlijker is en ja, ik zie het presidentschap van Trump als een existentiële bedreiging voor de democratie. In tegenstelling tot bij zijn aantreden voor zijn eerste termijn, weet hij nu wat hij doet. » En het jaar moest nog beginnen…

Geen Trump? 2025, een jaar vol tragedie, farce en alles daartussenin en een jaar waarin cartoonisten veel te vaak Donald Trump, Poetin en Netanyahu hebben moeten tekenen. Maar… Als we begin 2026 luisteren naar Daryl Cagle in de Caglecast, waar hij de 75 beste politieke Amerikaanse cartoons van 2025 onthult of correcter gezegd, de meest herdrukte redactionele cartoons in Amerikaanse kranten van 2025 voorstelt, zal je verrast zijn. Geen Trump, geen Netanyahu, geen Poetin… Krantenredacteuren geven de voorkeur aan luchtige, herkenbare humor boven scherpe politieke satire, terwijl de cartoons over Trump online zeer goed scoren… Of hoe kranten in zeer korte tijd de nieuwe censoren geworden zijn in Amerika.

Britain: Gelukkig zijn er politieke cartoonisten in andere landen… om de absurditeit, wreedheid en weerklank van deze momenten vast te leggen. Maar zelfs zonder censuur was het geen evident jaar. Ben Jennings, award winning cartoonist voor The Guardian: ‘Het jaar voelde een beetje alsof je naar herhalingen van oude nieuwsuitzendingen keek terwijl je vastgebonden zat in de stoel van de tandarts en al je tanden werden getrokken. Alles voelde pijnlijk bekend, van de onvoorstelbare gruwelen in Gaza tot het voortdurende bloedvergieten in Oekraïne, de opkomst van Nigel Farage en « Donald Trump 2.OH-NO »…’

België: Niet alleen de cartoonisten kwamen onder vuur te staan in 2025, ook de journalisten. En dan letterlijk. Zo werden in Israël tijdens een luchtaanval doelbewust journalisten gedood in Gaza-Stad. Een van hen was de bekende Al Jazeera-reporter Anas al-Sharif. Niet toevallig aan het begin van een Israëlische invasie van Gaza-Stad. Deze cartoon van Kamagurka in De Standaard vat hierbij eigenlijk het hele politieke jaar 2025 samen. In een cartoon.
De cartoon van Medi geeft hetzelfde nieuwsbericht nog een extra cynische draai, waardoor de realiteit nog heviger binnenkomt en de gruwelijke acties van Israël nog duidelijker aan de schandpaal genageld worden. Of hoe surrealisme een eufemisme werd voor realisme in 2025…